Licht getrippel en zacht krabben in het plafond, vooral 's avonds en 's nachts, wijst meestal op muizen. Zwaardere, bonkende stappen en hard knagen passen eerder bij een rat, en luid gestommel midden in de nacht op zolder kan ook een steenmarter zijn. Hoort u het vooral vroeg in de ochtend, dan is een vogel onder de dakpannen een goede kandidaat.
Waarom hoort u het juist 's nachts?
Muizen en ratten zijn vooral actief in de schemering en in het donker. Overdag rusten ze in hun nest, 's avonds gaan ze op zoek naar voedsel. Dat valt samen met het moment waarop het in huis stil wordt en u in bed ligt.
Daar komt bij dat geluid door een plafond of een holle wand verrassend goed doorkomt. Een tussenvloer van houten balken met een plaat eronder werkt als een klankkast. Een dier van een paar centimeter klinkt daardoor soms groter dan het is.
Welk geluid hoort bij welk dier?
Luister een paar avonden bewust en let op drie dingen: hoe zwaar het klinkt, wanneer het gebeurt en of het zich verplaatst.
Muis: licht, snel en onregelmatig
Een muis maakt een fijn, snel getrippel, alsof iemand met de vingertoppen over het plafond tikt. Daartussen hoort u krabben en soms een zacht knagen. Het geluid verplaatst zich vaak langs een vaste lijn, bijvoorbeeld boven een muur of langs een leiding. Muizen zijn met korte pauzes de hele nacht door bezig.
Rat: zwaarder en doelgerichter
Een rat weegt vele malen meer dan een muis. U hoort daardoor duidelijkere stappen, af en toe een plof als hij ergens af springt en een hard, ritmisch knagen. Ratten slepen ook wel met voedsel of nestmateriaal, wat klinkt als iets dat over de vloer wordt getrokken. Meer over de signalen boven in huis leest u in ratten op zolder.
Steenmarter: luid gestommel op zolder
Een steenmarter is veel groter dan een rat en maakt dat ook hoorbaar. Denk aan bonken, rennen en soms een sissend of krijsend geluid. Het speelt zich meestal af op de zolder of onder het dak, niet in een tussenplafond. Steenmarters zijn in Nederland beschermd, dus u mag ze niet zelf vangen of opsluiten.
Vogels: vroeg in de ochtend en onder de pannen
Mussen, spreeuwen en duiven nestelen graag onder de onderste rij dakpannen of achter een dakgoot. U hoort dan gefladder, gepiep van jongen en geschuifel, vooral rond zonsopgang en overdag. In de nacht is het dan juist stil.
Vleermuizen: kort, rond de schemering
Vleermuizen gebruiken soms een spouwmuur of de ruimte onder de dakpannen als verblijfplaats. Het geluid is zacht krabben en een hoog gepiep, vooral kort voor en na zonsondergang als ze uitvliegen of terugkomen. Ook vleermuizen zijn beschermd. Openingen waar ze gebruik van maken mag u niet zomaar dichtmaken.
Kan het ook geen dier zijn?
Zeker. Niet elk tikje in het plafond heeft pootjes. Bekende oorzaken zonder dier:
- De cv-installatie. Leidingen zetten uit als het warme water gaat stromen en krimpen als ze afkoelen. Dat geeft tikken en kraken, vaak op vaste momenten, bijvoorbeeld als de thermostaat 's ochtends of 's avonds omschakelt.
- Hout dat werkt. Balken en planken bewegen bij temperatuurverschillen. Op een koude nacht na een warme dag kraakt een houten tussenvloer meer.
- Water in de afvoer. Een afvoer van boven of van de buren kan klinken als iets dat beweegt, vooral in een appartement.
- Wind en een losse dakpan. Een tikkende pan of een loszittend stuk lood klinkt bij harde wind als kloppen.
Het verschil zit in het patroon. Technische geluiden komen op vaste momenten of bij bepaald weer terug. Een dier maakt onregelmatig geluid dat zich verplaatst en stopt en weer begint.
Hoe controleert u wat er boven zit?
Zekerheid krijgt u pas als u sporen vindt. Dat kan zonder het plafond open te breken.
- Zoek de dichtstbijzijnde toegankelijke ruimte. Een luik naar de zolder, de vliering of de kruipruimte geeft vaak al antwoord. Kijk met een zaklamp langs de randen en op de isolatie.
- Let op keutels. Muizenkeutels zijn ongeveer zo groot als een rijstkorrel. Rattenkeutels zijn duidelijk groter. Marterkeutels zijn langer, gedraaid en bevatten soms haren of zaden.
- Kijk naar de buitenkant. Ontbreekt er vogelschroot onder de dakpannen, zit er een gat bij een leidingdoorvoer of staat er een klimplant tot aan de dakrand? Dat zijn toegangswegen.
- Maak een geluidsopname. Neem een paar nachten op met uw telefoon. Bij een inspectie helpt dat om snel het juiste dier te herkennen.
- Ruik eens goed. Een scherpe, muffe geur bij een stopcontact of een lichtpunt kan wijzen op urine van knaagdieren in het plafond.
Wat doet u beter niet?
Prik geen gaten in het plafond en spuit geen schuim in kieren zolang u niet weet wat er zit. Een muis of rat die u insluit, kan doodgaan op een onbereikbare plek en daarna dagenlang stank geven. Bij een beschermd dier zoals een vleermuis of steenmarter is dichtmaken zelfs niet toegestaan zonder de juiste aanpak.
Gif in een tussenplafond is ook geen goed idee. U ziet niet waar het terechtkomt en ook niet waar het dier sterft. Bovendien mogen particulieren veel middelen niet meer gebruiken; het Ctgb bepaalt wat wel en niet mag.
Wanneer schakelt u hulp in?
Hoort u het geluid meerdere nachten achter elkaar, of vindt u keutels of knaagsporen, dan zit er vrijwel zeker een dier. Een inspectie en advies geeft dan duidelijkheid over welk dier het is, hoe het binnenkomt en wat de beste aanpak is.
Dat is vooral handig in huizen met veel holle ruimtes, zoals oudere woningen met houten tussenvloeren. In steden met veel vooroorlogse bouw, bijvoorbeeld bij ongedierte in Utrecht, lopen muizen soms via de balklagen van het ene huis naar het andere. Het geluid boven uw slaapkamer kan dan een route zijn die bij de buren begint.
Veelgestelde vragen
Kan een muis van het plafond naar beneden komen?
Ja. Muizen klimmen via de spouwmuur, langs leidingen en door openingen bij lichtpunten of een afzuigkap naar beneden. Vindt u keutels in een keukenkastje of achter de bank, dan is het plafond waarschijnlijk niet de enige plek waar ze komen. Voor de keuken leest u in muizen in de keuken hoe u dat aanpakt.
Hoe weet ik of het een muis of een rat in het plafond is?
Let op de zwaarte van het geluid en de grootte van de keutels. Muizen trippelen licht en laten keutels zo groot als een rijstkorrel achter. Ratten klinken zwaarder, knagen harder en hun keutels zijn duidelijk groter.
Het geluid is na een paar dagen gestopt. Is het probleem dan weg?
Niet altijd. Een dier kan een andere route zijn gaan gebruiken of zich stiller bewegen, of het is ergens in het plafond doodgegaan. Ruikt u na een paar dagen een zoete, rotte lucht, dan is dat laatste waarschijnlijk. Controleer dan zolder en kruipruimte op sporen.