Ratten in huis herkennen is lastiger dan veel mensen denken. Ratten zijn schuw en vooral 's nachts actief, waardoor u de dieren zelf vaak niet te zien krijgt. Wat u wel ziet, zijn de sporen die ze achterlaten. Hoe eerder u die opmerkt, hoe kleiner het probleem nog is: ratten planten zich snel voort, en een enkel dier is zelden een enkel dier. Hieronder leest u de zeven signalen waar u op moet letten en wat u vervolgens het beste kunt doen.

1. Keutels op vaste plekken

Uitwerpselen zijn het duidelijkste bewijs. Rattenkeutels zijn donker, glanzend als ze vers zijn, en ongeveer zo groot als een rozijn met puntige uiteinden. Muizenkeutels zijn veel kleiner, ongeveer het formaat van een rijstkorrel. U vindt ze meestal in clusters langs muren, achter apparatuur, in kastjes onder de gootsteen of op zolder.

Let ook op de hoeveelheid. Een handjevol keutels op meerdere plekken wijst op meer dan één dier.

2. Knaagsporen aan hout, kunststof en kabels

Ratten moeten knagen omdat hun snijtanden blijven doorgroeien. U herkent verse knaagsporen aan de lichte kleur van het aangetaste materiaal en aan kleine parallelle groeven. Veelvoorkomende plekken zijn plinten, deurstijlen, kunststof leidingen, verpakkingen in de voorraadkast en elektriciteitskabels.

Knaagschade aan bekabeling is het signaal dat de meeste haast heeft. Aangetaste kabels vormen een reëel brandrisico en zijn een reden om niet af te wachten.

3. Geluid in muren, plafonds of op zolder

Geritsel, gekrabbel of een dof geloop boven het plafond, meestal in de avond en nacht, hoort bij de klassieke signalen. Ratten verplaatsen zich graag door spouwmuren, langs leidingschachten en over verlaagde plafonds. Waar u het geluid hoort, is niet altijd waar de dieren nestelen: ze volgen leidingen en kunnen zich over flinke afstanden verplaatsen.

4. Een muffe, indringende geur

Waar ratten langere tijd verblijven, hangt vaak een doordringende, ammoniakachtige lucht. Die komt van urine en van de vetsporen die de dieren achterlaten. In een afgesloten ruimte zoals een kruipruimte, meterkast of zolder is die geur het duidelijkst waarneembaar.

5. Looppaden en vetvegen langs muren

Ratten lopen bij voorkeur steeds dezelfde route langs verticale oppervlakken. Op die route blijven donkere, vettige vegen achter, vooral bij hoeken, doorgangen en gaten. In stoffige ruimtes ziet u soms ook pootafdrukken of een sleepspoor van de staart.

Deze sporen zijn nuttig, want ze wijzen naar de plek waar de dieren binnenkomen.

6. Nestmateriaal en aangevreten voorraad

Ratten bouwen nesten van wat voorhanden is: versnipperd papier, karton, isolatiemateriaal en textiel. Vindt u een propperig hoopje in een hoek van de zolder, achter een kast of in de kruipruimte, dan is dat een sterke aanwijzing. Hetzelfde geldt voor aangevreten verpakkingen in de voorraadkast of opengeknaagde zakken voedsel in de schuur.

7. Onrustige huisdieren

Honden en katten merken ratten vaak eerder op dan mensen. Blijft uw hond gefixeerd staan bij een bepaalde plint, kast of hoek, of gedraagt uw kat zich opvallend alert rond één specifieke plek, neem dat dan serieus als aanwijzing en inspecteer die plek.

Rat of muis: waarom het verschil uitmaakt

Het onderscheid bepaalt de aanpak. Muizen zijn kleiner, laten kleinere keutels achter en glippen al door een kier van een halve centimeter. Ratten hebben ongeveer twee centimeter nodig en zijn sterker en behoedzamer. Ratten mijden nieuwe voorwerpen in hun omgeving, wat betekent dat een verkeerd geplaatste val vaak dagenlang onaangeroerd blijft. Dat is een van de redenen dat zelf bestrijden zo vaak mislukt.

Wat u zelf wel en niet kunt doen

Er is een belangrijke wettelijke wijziging die veel mensen niet kennen: sinds 2023 mogen particulieren in Nederland geen rattengif meer kopen of gebruiken. Dat gif is voorbehouden aan gecertificeerde professionals, en met goede reden. Verkeerd gebruikt vormt het een risico voor huisdieren, kinderen en roofvogels, en het lost de onderliggende oorzaak niet op. Ook lijmvallen raden wij af: die veroorzaken langdurig lijden en zijn in de praktijk zelden effectief.

Wat u wel zinvol kunt doen:

  1. Leg voedsel, ook vogelvoer en dierenvoer, in afgesloten bakken van hard kunststof, metaal of glas.
  2. Zorg dat afval in gesloten containers zit en dat er geen etensresten in de tuin liggen.
  3. Snoei begroeiing die tegen de gevel groeit weg en houd de ruimte langs de muur vrij.
  4. Controleer de gevel op openingen rond leidingdoorvoeren, ventilatieroosters en kruipruimteopeningen.
  5. Noteer waar en wanneer u sporen ziet. Die informatie versnelt een inspectie aanzienlijk.

Waar u van af moet blijven: het zelf dichtstoppen van een gat waarvan u vermoedt dat er nog dieren achter zitten. U sluit ze dan in, met kadavergeur en meer schade als gevolg.

Wanneer schakelt u een professional in?

Neem contact op zodra u meerdere signalen tegelijk herkent, een rat overdag ziet lopen, of knaagsporen aan bekabeling aantreft. Een rat die zich overdag laat zien, wijst er meestal op dat de populatie groter is dan de beschikbare schuilplekken toelaten.

Professionele bestrijders werken volgens IPM, Integrated Pest Management. Dat betekent dat eerst de oorzaak en de toegangsroutes worden vastgesteld, dat preventie voorop staat, en dat bestrijdingsmiddelen pas gericht en als laatste stap worden ingezet. Bij onze ratten- en muizenbestrijding begint elk traject daarom met een inspectie van binnen en buiten, zodat duidelijk is met welke soort u te maken heeft en waar de dieren naar binnen komen.

Twijfelt u nog of het echt om ratten gaat? Dan is een inspectie en advies de logische eerste stap. Die is gratis en vrijblijvend, en levert u zekerheid op plus een helder plan met een vaste prijs vooraf.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik zeker of het ratten zijn en geen muizen?

Het formaat van de keutels is de betrouwbaarste aanwijzing: rattenkeutels hebben ongeveer het formaat van een rozijn, muizenkeutels dat van een rijstkorrel. Ook de grootte van de knaagopening helpt, want ratten hebben ongeveer twee centimeter nodig en muizen een halve centimeter. Bij twijfel geeft een inspectie ter plaatse uitsluitsel.

Mag ik zelf rattengif kopen en gebruiken?

Nee. Sinds 2023 is rattengif in Nederland niet meer beschikbaar voor particulieren en mag alleen een gecertificeerde professional het toepassen. Dat gebeurt bovendien pas nadat preventie en wering zijn beoordeeld, volgens de IPM-aanpak.

Betekent één rat dat er een plaag is?

Niet per se, maar één zichtbare rat betekent zelden dat het bij één dier blijft. Ratten zijn schuw, dus wat u ziet is meestal het topje van de ijsberg. Ziet u er overdag één, dan is snel handelen verstandig.