Ziektes door ratten zijn een van de belangrijkste redenen om rattenoverlast serieus te nemen. Ratten dragen bacteriën, virussen en parasieten bij zich die via urine, uitwerpselen, beten of vervuild voedsel op mensen kunnen overgaan. Dat betekent niet dat elke rat ziek maakt, maar wel dat u voorzichtig moet zijn. In dit artikel leest u welke ziektes bekend zijn, hoe besmetting plaatsvindt en hoe u het risico thuis beperkt.

Hoe ratten ziektes overbrengen

Ratten komen op plekken waar ziekteverwekkers goed gedijen: riolen, afvalcontainers, composthopen en waterkanten. Wat ze daar oppikken, nemen ze mee naar uw tuin, schuur of woning. Overdracht kan op verschillende manieren:

  • Via urine. Ratten verliezen voortdurend kleine hoeveelheden urine terwijl ze lopen. Dat komt terecht op vloeren, werkbladen, voorraad en in water.
  • Via uitwerpselen. Keutels kunnen bacteriën bevatten. Bij het opvegen kan besmet stof in de lucht komen.
  • Via beten en krabben. Dit gebeurt zelden, meestal wanneer een rat in het nauw zit of wordt opgepakt.
  • Via besmet voedsel en water. Aangevreten verpakkingen en open voorraad kunnen besmet raken.
  • Via vlooien en teken. Ratten kunnen parasieten meedragen die op hun beurt ziekteverwekkers overbrengen.

Bekende ziektes door ratten

Hieronder de ziektes die het vaakst met ratten in verband worden gebracht. Dit is algemene informatie en geen medisch advies. Heeft u klachten, neem dan contact op met uw huisarts.

Ziekte van Weil (leptospirose)

De ziekte van Weil is de bekendste ziekte die met ratten wordt geassocieerd. De bacterie wordt uitgescheiden met de urine van besmette dieren en kan overleven in water en vochtige grond. Mensen raken besmet via kleine wondjes in de huid of via slijmvliezen van ogen, neus en mond, bijvoorbeeld bij contact met verontreinigd water of bij het opruimen van een ruimte waar ratten hebben gezeten.

De klachten lijken in het begin op griep: koorts, hoofdpijn en spierpijn. In ernstigere gevallen kunnen organen zoals nieren en lever worden aangetast. Wie na contact met rattenurine of oppervlaktewater griepachtige klachten krijgt, doet er goed aan dit bij de huisarts te melden.

Salmonella

Ratten kunnen salmonellabacteriën bij zich dragen en via hun uitwerpselen verspreiden. Besmetting ontstaat vooral via voedsel of keukenoppervlakken die met uitwerpselen in aanraking zijn gekomen. Salmonella veroorzaakt maag- en darmklachten zoals diarree, buikpijn en koorts.

Rattenbeetkoorts

Zoals de naam al zegt, kan deze bacteriële infectie ontstaan na een beet of krab van een rat, maar ook via voedsel dat met rattenuitwerpselen is verontreinigd. Een beet van een rat moet u altijd goed schoonmaken en laten beoordelen door de huisarts.

Hantavirus

Het hantavirus komt voor bij knaagdieren, waaronder ratten en muizen. Het virus zit in urine, speeksel en uitwerpselen. Besmetting kan plaatsvinden door het inademen van stof waar deze deeltjes in zitten, bijvoorbeeld bij het vegen van een zolder, schuur of kruipruimte.

Overige risico's

Daarnaast kunnen ratten parasieten meedragen, zoals vlooien, en voedsel en voorraden bederven. Ook kan de aanwezigheid van ratten bij mensen met een allergie of astma klachten veroorzaken door stof en uitwerpselen.

Wie loopt meer risico?

Iedereen die in contact komt met plekken waar ratten zitten, kan in principe besmet raken. Extra voorzichtigheid is verstandig bij:

  • jonge kinderen, die op de grond spelen en dingen in hun mond stoppen;
  • ouderen en mensen met een verminderde weerstand;
  • zwangere vrouwen;
  • mensen die veel in de tuin werken, zwemmen in open water of een moestuin hebben;
  • huisdieren, want ook honden kunnen bijvoorbeeld leptospirose oplopen.

Veilig opruimen na ratten

Na een periode van overlast blijven vaak keutels, urinesporen en nestmateriaal achter. Ruim die zorgvuldig op om besmetting te voorkomen:

  1. Zet ramen en deuren open en laat de ruimte een tijd ventileren voordat u begint.
  2. Draag handschoenen en bij voorkeur een stofmasker.
  3. Veeg of stofzuig niet droog. Maak de keutels en vlekken eerst goed nat met een ontsmettend schoonmaakmiddel, zodat er geen stof opwaait.
  4. Neem alles op met keukenpapier en doe het in een afgesloten plastic zak bij het restafval.
  5. Maak de oppervlakken daarna schoon en gooi aangevreten of mogelijk besmet voedsel weg.
  6. Was uw handen grondig, ook als u handschoenen heeft gedragen.

Bij grote hoeveelheden uitwerpselen, bijvoorbeeld in een kruipruimte of op zolder, kunt u het beter aan een professional overlaten.

Het risico thuis verkleinen

De beste bescherming tegen ziektes door ratten is voorkomen dat ze in en rond uw woning komen:

  • Bewaar voedsel en dierenvoer in afgesloten bakken van glas, metaal of hard kunststof.
  • Laat geen etensresten of vogelvoer buiten liggen.
  • Houd afvalcontainers gesloten.
  • Dicht openingen in gevels, kruipruimtes en rond leidingen knaagvast af.

Hoe u dat stap voor stap aanpakt, leest u in ons artikel over muizen in huis voorkomen; dezelfde principes gelden voor ratten. Voor het professioneel afdichten van toegangsroutes is er wering en preventie.

Zijn er al ratten aanwezig, dan is snelle en gerichte bestrijding belangrijk. Een gecertificeerde professional werkt volgens IPM: eerst de oorzaak opsporen, dan gericht bestrijden en tot slot afdichten. Rattengif mag sinds 2023 niet meer door particulieren worden gebruikt. Meer over de aanpak leest u bij ratten- en muizenbestrijding. De inspectie is gratis en de prijs staat vooraf vast.

Veelgestelde vragen

Kan ik ziek worden van een rat in de tuin?

Een rat die door uw tuin loopt, maakt u niet direct ziek. Het risico ontstaat bij contact met urine, uitwerpselen of besmet voedsel en water. Draag handschoenen bij tuinwerk, was groente uit de moestuin goed en houd de tuin zo onaantrekkelijk mogelijk voor ratten.

Wat moet ik doen als ik door een rat ben gebeten?

Spoel de wond direct goed met stromend water en zeep, en ontsmet hem. Neem daarna contact op met uw huisarts, zodat die kan beoordelen of verdere behandeling nodig is.

Zijn muizen net zo gevaarlijk als ratten?

Ook muizen kunnen ziekteverwekkers verspreiden, onder meer via uitwerpselen en urine op voedsel en keukenoppervlakken. De aanpak is vergelijkbaar: voedsel afsluiten, hygiënisch opruimen en de toegangsroutes dichten.