Een composthoop is goed voor de tuin, maar voor een rat is het een warme, rustige plek met eten binnen handbereik. Ratten in de composthoop zijn dan ook een van de meest voorkomende oorzaken van rattenoverlast in particuliere tuinen. Het goede nieuws: met een paar aanpassingen in wat u composteert en hoe u de bak inricht, kunt u blijven composteren zonder ratten aan te trekken. In dit artikel leest u hoe u het probleem herkent, voorkomt en oplost.
Waarom ratten in de composthoop terechtkomen
Een composthoop biedt precies wat een rat zoekt. Tijdens het afbraakproces wordt de hoop van binnen warm, zeker in het voorjaar en de zomer. De losse structuur is makkelijk om in te graven, en tussen het tuinafval zitten vaak etensresten die voor een rat de moeite waard zijn.
Daar komt bij dat een composthoop meestal in een rustige hoek van de tuin staat, achter de schuur of langs de schutting. Weinig verstoring, dichte begroeiing in de buurt en een route langs een erfafscheiding: dat maakt de plek extra aantrekkelijk.
Zo herkent u ratten in de compost
Ratten zijn vooral 's nachts actief, dus u ziet ze niet altijd zelf. Let op deze sporen:
- Gaten in of onder de hoop. Ronde openingen aan de zijkant of onderkant van de bak, vaak met losse aarde ervoor.
- Gangen in het materiaal. Bij het omscheppen stuit u op tunnels of een holte met fijn, droog nestmateriaal.
- Uitgelopen paadjes. Een platgelopen spoor door het gras of de border richting de bak.
- Keutels. Donkere, langwerpige keutels rond de composthoop of op het deksel.
- Aangevreten resten. Groente- en fruitresten die zijn weggesleept of aangeknaagd.
Twijfelt u of u met een rat of een muis te maken heeft, dan geven de keutels en de grootte van de holen vaak uitsluitsel. Holen van ratten zijn duidelijk groter dan die van muizen.
Wat wel en niet op de composthoop hoort
De grootste winst zit in wat u erop gooit. Sommige resten zijn voor ratten zo aantrekkelijk dat ze van ver komen.
Niet op de composthoop:
- vlees, vis en botten;
- zuivel, kaas en eieren (lege eierschalen fijngemaakt kunnen meestal wel);
- gekookte etensresten, brood, pasta en rijst;
- vet, olie en sauzen;
- uitwerpselen van honden en katten.
Wel geschikt, met enige voorzichtigheid:
- rauwe groente- en fruitresten, bij voorkeur ondergemengd en niet bovenop;
- gras, bladeren en snoeiafval;
- koffiedik en theebladeren;
- karton en papier zonder coating.
Ook met alleen groente en fruit kan een hoop aantrekkelijk zijn. Leg verse keukenresten daarom niet los bovenop, maar meng ze onder of dek ze af met een laag tuinafval of blad.
Composteren zonder ratten: de bak goed inrichten
Een open hoop is voor een rat eenvoudig toegankelijk. Een gesloten systeem maakt het een stuk lastiger. Let bij het kiezen en plaatsen op het volgende:
- Kies een gesloten compostvat. Een vat met een deksel dat goed sluit, voorkomt dat ratten er van bovenaf in kunnen.
- Zet er gaas onder. Ratten graven zich vaak van onderaf naar binnen. Leg fijnmazig, stevig metaalgaas onder de bak en laat het aan de zijkanten iets omhoog lopen. Kippengaas is daarvoor te zwak en te grof.
- Controleer op schade. Kunststof vaten kunnen worden aangeknaagd, vooral bij naden en de onderrand. Ziet u knaagsporen, repareer dan direct of vervang de bak.
- Plaats de bak niet tegen de gevel of de schuur. Zo voorkomt u dat een rat vanuit de compost direct een volgende schuilplek vindt.
- Houd de omgeving open. Snoei dichte begroeiing rond de bak en haal houtstapels en rommel in de buurt weg.
Regelmatig omscheppen helpt
Een hoop die maandenlang onaangeroerd blijft, is een ideale nestplek. Door de compost regelmatig om te scheppen of om te zetten, verstoort u de rust en merkt u sneller of er iets aan de hand is. Houd de hoop ook vochtig; een uitgedroogde, luchtige hoop is makkelijker om in te nestelen.
Er zitten al ratten in de composthoop: wat nu?
Heeft u sporen gevonden, dan is het verleidelijk om de hoop direct helemaal weg te halen. Doe dat niet halsoverkop. Als u het nest verstoort zonder verdere maatregelen, verhuizen de ratten vaak naar een plek dichter bij uw huis, zoals de schuur, de kruipruimte of onder een terras.
Een verstandige volgorde:
- Stop direct met het toevoegen van keukenafval. Zo haalt u de voedselbron weg.
- Ruim andere voedselbronnen op, zoals vogelvoer, gevallen fruit en open afval.
- Breng in kaart waar de ratten nog meer komen. Zijn er holen elders in de tuin, of sporen bij de woning? Het artikel over ratten in huis herkennen helpt u bij het herkennen van signalen binnenshuis.
- Laat een inspectie uitvoeren voordat u de bak verplaatst of leegt, zodat de aanpak in één keer goed gebeurt.
Gebruik geen gif en geen lijmvallen. Rattengif is sinds 2023 verboden voor particulieren en mag alleen door gecertificeerde professionals worden toegepast. In een tuin is het bovendien een risico voor huisdieren, egels en vogels. Lijmvallen veroorzaken langdurig lijden.
Wanneer u een professional inschakelt
Blijven de ratten terugkomen, of ziet u ook sporen bij de woning, dan is de composthoop vaak niet de enige oorzaak. Een professionele bestrijder werkt volgens IPM: eerst de bron en de looproutes bepalen, daarna gericht bestrijden en tot slot de toegangen afsluiten.
Via ratten- en muizenbestrijding pakken we de aanwezige ratten aan. Met wering en preventie zorgen we dat ze niet vanuit de tuin uw woning of schuur binnenkomen. De inspectie is gratis, en u krijgt vooraf een vaste prijs.
Veelgestelde vragen
Mag ik nog groente- en fruitafval composteren als ik ratten heb gezien?
Stop er tijdelijk mee zolang er actieve sporen zijn. Pas als de ratten weg zijn en de bak goed is afgesloten met een deksel en gaas aan de onderkant, kunt u weer beginnen. Meng verse resten dan altijd onder in plaats van ze bovenop te leggen.
Is een wormenbak of bokashi een alternatief?
Een gesloten systeem zoals een bokashi-emmer of een binnen geplaatste wormenbak is voor ratten veel minder toegankelijk dan een open hoop. Het blijft wel belangrijk dat het eindproduct niet los op een open hoop in de tuin terechtkomt, omdat het dan alsnog ratten kan aantrekken.
Trekt een composthoop ook muizen aan?
Ja. Muizen vinden in een composthoop dezelfde warmte, beschutting en etensresten als ratten. De maatregelen zijn vergelijkbaar: een gesloten bak, fijnmazig gaas aan de onderkant en geen gekookt voedsel of vlees op de hoop. Meer tips vindt u in het artikel over muizen in huis voorkomen.